Tọa lạc trên trục đường chính Nguyễn Trung Trực tại TP Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang, chùa Vĩnh Tràng nổi tiếng khắp Nam Bộ bởi nét kiến trúc vô cùng độc đáo. Sự giao hòa, kết hợp giữa nét truyền thống Đông Á và phong cách kiến trúc phương Tây đã mang lại vẻ đẹp rất riêng cho ngôi cổ tự này.

Chùa bắt đầu được xây dựng từ đầu thế kỉ 19 bởi ông bà Bùi Công Đạt. Năm 1894, Hòa thượng Thích Huệ Đăng ở chùa Giác Lâm (Gia Định) về trụ trì đã tổ chức xây dựng thành ngôi đại tự và đặt tên là chùa Vĩnh Trường với ngụ ý ước cho chùa được “Vĩnh cửu đối sơn hà, trường tồn tề thiên địa”. Chính vì vậy, người dân vùng lân cận đến nay vẫn quen gọi là chùa Vĩnh Tràng. Năm 1907, Hòa thượng Trà Chánh Hậu cho sửa chữa phần chánh điện, pha trộn cả nét kiến trúc Á - Âu. Năm 1930, Hòa thượng Minh Đằng cho trùng tu toàn diện để chùa có diện mạo như ngày hôm nay.

Chùa Vĩnh Tràng (TP Mỹ Tho, Tiền Giang) hình thành đầu thế kỷ 19, vốn chỉ là am nhỏ, mái tranh vách đất. Chùa có diện tích khoảng 20.000 m2 với quần thể tượng Phật, tháp chuông, chính điện, nhà tổ... đặc sắc, là điểm du lịch thu hút du khách khi đến Tiền Giang.

Chùa Vĩnh Tràng được xây dựng theo chữ Quốc trong Hán tự với bốn gian nối tiếp nhau lần lượt là Tiền đường, Chánh điện, nhà Tổ và nhà Hậu. Công trình được xây dựng bằng xi măng và gỗ quý, nền đúc cao và xây tường bao xung quanh trên diện tích 14.000 m2. Nếu chỉ đứng bên ngoài, du khách sẽ thấy chùa Vĩnh Tràng khoác lên mình dáng dấp của một tòa kiến trúc châu Âu. Những hàng cột, bông sắt của Pháp, phù điêu bát tiên kỵ thú, chi tiết chạm trổ hoa văn thời phục hưng hay vòm cửa kiểu La Mã... xen lẫn những chi tiết trang trí mang đậm nét ảnh hưởng của kiến trúc Khơ-me, Hoa, Chăm...

Chùa Vĩnh Tràng được xây theo dạng chữ Quốc, lợp ngói đỏ, với vật liệu xây dựng là xi măng và gỗ quý. Công trình có diện tích 1.400 m2, gồm bốn gian nối tiếp nhau là tiền đường, chánh điện, nhà tổ và nhà hậu.

Trước chùa có cổng xây dạng cổ lầu do nghệ nhân xứ Huế thực hiện năm 1933. Cổng giữa làm bằng sắt theo kiểu Pháp. Trên cổ lầu ban đầu để tượng các vị hòa thượng có công với chùa, sau được thay thế bằng tượng Phật.

Trên tầng mái cổng tam quan được trang trí tinh xảo các tượng long, lân, quy, phượng, canh, mục, ngư tiều... Vật liệu bằng đồ sứ của Việt Nam, Trung Hoa với nước men xanh tạo nên màu sắc óng ánh.

Bên ngoài chánh điện mang dáng dấp như một stupa với hai chái có chóp, nhìn từ trên cao chùa hiện ra như 5 ngọn tháp, gợi nhớ đến kiến trúc Angkor Wat của Campuchia. Khi bước vào trong chánh điện, đường lối kiến trúc của nhà rường Nam Bộ được giữ lại với nhiều nét xưa, đặc biệt là gian thờ Tổ của chùa Vĩnh Tràng. Toàn bộ chánh điện được xây dựng với hệ khung gỗ truyền thống, lợp ngói âm dương cùng kiểu kiến trúc điêu khắc mang đậm truyền thống người Việt.

Mặt chính của chùa được xây bằng bê tông, tổng thể giống nhà cổ kiểu Pháp. Một phần nóc chùa ảnh hưởng của văn hóa Khmer, gạch men trang trí xuất xứ từ Nhật Bản.

Kết hợp kiến trúc Đông - Tây với các hàng cột tròn thanh mảnh, vòm cong...
 

Những hàng cột ở mặt tiền và dọc hành lang phía chùa thanh mảnh, mái vòm cong. Trên mái vòm trang trí hoa văn kiểu kiến trúc La Mã xen với phong cách thời Phục Hưng của phương Tây. Các cổng, cửa sổ bằng sắt giống biệt thự của Pháp.

Nối giữa các gian là khoảng không hình vuông, có hòn non bộ tạc cảnh núi non chùa tháp, đậm bản sắc Việt.

Cùng với đặc điểm chung của các ngôi chùa Nam Bộ, chùa Vĩnh Tràng cũng hướng đến không gian tâm linh thiêng liêng. Điều này thể hiện rõ ở công trình bao lam tinh xảo, gồm 7 bao lam chính yếu cùng các bao lam phụ. Điển hình là bộ bao lam bát tiên kỵ thú đặt ở gian giữa Đại Hùng Bảo Điện, xung quanh là các hoành phi, câu đối, tượng gỗ chạm khắc đẹp mắt.

Bên cạnh kiến trúc độc đáo, chùa Vĩnh Tràng còn là một trong những địa điểm thu hút nhiều du khách hành hương để chiêm bái, lễ lạt. Ngôi cổ tự hiện đang lưu giữ hơn 60 bức tượng Phật quý được làm từ nhiều chất liệu khác nhau như gỗ, đồng hay đất nung. Tất cả đều dát vàng tạo nên nét huyền diệu, uy nghi và oai vệ cho những bức tượng. Đặc biệt nhất có thể kể đến bộ tượng 18 vị La Hán tạc bằng gỗ mít vào đầu thế kỷ 20 đặt ở hai bên tường chánh điện.

Phía trong gian chánh điện và nhà tổ làm theo kiểu của người Hoa nhưng vẫn giữ nét kiến trúc Việt Nam. Trên mái treo nhiều hoành phi câu đối bằng chữ Hán. Các hàng trụ cột bên trong được làm bằng gỗ quý.

Chính điện chùa bài trí nhiều tượng Phật đúc bằng gỗ, đồng, đất nung, xi măng. Các tượng đều thếp vàng óng ánh và được t��c vào cuối thế kỷ 19.

Với khuôn viên rộng 20.000 m2, chùa Vĩnh Tràng còn nổi tiếng với 3 bức tượng lớn đặt ngoài trời bao gồm tượng Phật A Di Đà cao 24 m đứng ở trước chùa. Tượng Phật Di Lặc cao 20 m đặt bên hông chùa và tượng Phật Thích Ca trong tư thế nhập niết bàn có chiều dài 32 m. Ngoài ra nơi đây còn có tượng Bồ Tát Quán Thế Âm trong khuôn viên chùa và nhiều tôn tượng của các vị Phật uy nghiêm trong chánh điện.

Ngôi cổ tự Vĩnh Tràng được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch) công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia vào năm 1984. Với hàng nghìn lượt khách đến viếng mỗi ngày, chùa Vĩnh Tràng khẳng định vị thế là một điểm đến du lịch tâm linh quan trọng không chỉ của Tiền Giang mà còn của cả khu vực Nam Bộ. Sự kết hợp hài hòa giữa kiến trúc độc đáo và không gian tâm linh trong chùa Vĩnh Tràng mang đến cho du khách một trải nghiệm tuyệt vời và góp phần làm phong phú thêm di sản văn hóa của vùng đất này.