Mì Quảng ra đời từ rất lâu, gắn liền với dòng chảy lịch sử mở cõi về phương Nam của dân tộc Việt. Dù không có tư liệu thành văn xác định chính xác thời điểm xuất hiện, nhưng qua dấu tích văn hóa ẩm thực và những dụng cụ truyền thống như cối đá xay bột gạo, nồi đất, rổ tre… vẫn còn lưu giữ trong đời sống dân gian, có thể khẳng định rằng mì Quảng đã đồng hành cùng cư dân vùng Quảng – Đà từ hàng trăm năm trước. Theo truyền khẩu và nhiều ghi chép dân gian, làng Phú Chiêm được xem là cái nôi của mì Quảng. Từ hàng trăm năm nay, nơi đây nổi danh với thương hiệu “Mì Quảng Phú Chiêm” trứ danh, là nơi còn lưu giữ nghề làm mì thủ công theo phương pháp cổ truyền bằng thủ công, tạo nên sợi mì mềm dai, dẻo mà vẫn giữ được hương gạo tự nhiên.

Suốt chiều dài lịch sử phát triển của vùng đất, tô mì Quảng như một phần không thể thiếu của đời sống cộng đồng, hiện diện từ bữa cơm dân dã ngày thường đến các lễ Tết, cúng giỗ, sự kiện trọng đại, từ thành thị đến nông thôn, từ các gánh hàng rong dung dị đến những nhà hàng sang trọng. Hiện nay, mì Quảng đã vượt ra khỏi phạm vi địa lý của riêng Đà Nẵng để có mặt tại hầu hết các tỉnh, thành trong cả nước và một số quốc gia trên thế giới, trở thành món ăn quen thuộc trên bản đồ ẩm thực Việt.

Sợi mì Quảng thường có ba màu, màu trắng từ gạo, màu vàng từ củ nghệ và màu nâu của quả dành dành. Kết cấu dày dặn, mềm mại là điểm khác biệt của sợi mì Quảng so với bánh phở, bánh ướt, hay bánh tráng. Quy trình làm ra sợi mì ngày nay, nhờ có máy móc đã đỡ vất vả hơn xưa. Tuy nhiên về hương thơm và độ mềm mại thì khó sánh bằng sợi mì được làm thủ công. 

Để chuẩn bị cho công việc tráng mì, người thợ ngâm gạo trong nước vài giờ đồng hồ, đem đi xay và hòa thêm nước. Ở một góc bếp là chiếc lò gạch bọc đất sét. Bên dưới là đám củi và trấu cháy lách tách, đun sôi nồi nước đặt phía trên. Trên mặt nồi được căng một tấm vải trắng dùng làm khuôn. Khi nước trong nồi sôi, người thợ múc một vá bột cho lên khuôn, trải đều bột theo vòng tròn khuôn, đậy nắp nồi cho bột khô rồi lại mở nắp ra, tráng thêm một lớp bột, sau đó đậy nắp. Sau một khoảng thời gian ngắn thì bột chín. Người thợ dùng thanh tre dẹt bản rộng khéo léo lách vào khe hở của tấm vải, vớt lá mì ra rồi xếp lên vỉ tre. Người thợ cứ tuần tự lặp lại các bước, lá mì đổ sau xếp chồng lên lá mì trước. Sau khi đã tráng mì xong thì đến công đoạn cắt mì thành sợi.

Bí quyết để các sợi mì không bị khô hay dính vào nhau, là thoa một ít dầu. Ở xứ Quảng, người dân ít khi dùng dầu thực vật mà dùng dầu phụng (dầu ép từ đậu phộng, lạc), vì thổ nhưỡng nơi đây là đất cát pha thịt thích hợp phát triển đậu phộng. Cách phân biệt sợi mì xứ Quảng và các vùng khác là cái mùi thơm béo của dầu phụng.

Với du khách, mì Quảng không chỉ là món ăn để thưởng thức mà còn là một trải nghiệm văn hóa hấp dẫn. Nhiều tour du lịch và cơ sở kinh doanh dịch vụ đã đưa mì Quảng vào danh sách những món ăn không thể thiếu để chiêu đãi du khách, như một điểm nhấn không thể thiếu. Du khách có thể tham gia những lớp học nấu ăn giới thiệu về mì Quảng, được tận tay tập xay bột, tráng mì và thưởng thức tô mì nóng hổi do chính tay mình làm ra. Những trải nghiệm này không chỉ thỏa mãn khẩu vị, mà còn tạo sự gắn kết gần gũi giữa du khách với văn hóa bản địa, để lại ấn tượng sâu đậm về thành phố Đà Nẵng.

--------------------------------------------------------------------