Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh (War Remnants Museum) là một bảo tàng vì hòa bình ở số 28 đường Võ Văn Tần, Phường Xuân Hoà, Thành phố Hồ Chí Minh. Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh trực thuộc Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh, là thành viên của hệ thống Bảo tàng vì hòa bình thế giới và Hội đồng các bảo tàng thế giới (ICOM). Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh là Bảo tàng chuyên đề nghiên cứu, sưu tầm, lưu trữ, bảo quản và trưng bày những tư liệu, hình ảnh, hiện vật về những chứng tích tội ác và hậu quả của các cuộc chiến tranh mà các thế lực xâm lược đã gây ra đối với Việt Nam. Qua đó, Bảo tàng tuyên truyền về tinh thần đấu tranh bảo vệ độc lập tự do của Tổ quốc, về ý thức chống chiến tranh xâm lược, bảo vệ hòa bình và tinh thần đoàn kết hữu nghị giữa các dân tộc trên thế giới. Bảo tàng lưu giữ hơn 20.000 tài liệu, hiện vật và phim ảnh, trong đó hơn 1.500 tài liệu, hiện vật, phim ảnh đã được đưa vào giới thiệu ở 8 chuyên đề trưng bày thường xuyên.

Sau ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, nhằm tổng kết và lưu giữ những chứng tích về cuộc đấu tranh chống ngoại xâm, đồng thời tố cáo tội ác chiến tranh xâm lược của quân đội Mỹ tại Việt Nam, Đảng bộ thành phố Sài Gòn (nay là TP. Hồ Chí Minh) đã chủ trương thành lập Nhà Trưng bày tội ác Mỹ – Ngụy. Địa điểm được lựa chọn là tòa nhà số 28 Trần Quý Cáp (nay là Võ Văn Tần).

Ngày 13/8/1975, Ban Thường vụ Thành ủy TP. Hồ Chí Minh ban hành Thông tri số 06/TT-75, quyết định thành lập Ban điều tra và tố cáo tội ác Mỹ – Ngụy với sự tham gia của nhiều ban, ngành. Ban đã sưu tầm, thu thập tư liệu, hiện vật, hình ảnh làm cơ sở xây dựng nội dung trưng bày. Sau thời gian chuẩn bị khẩn trương, Nhà Trưng bày chính thức mở cửa phục vụ công chúng từ ngày 04/9/1975. Nhờ sự hỗ trợ của Bộ Quốc phòng và Quân khu 7, Nhà trưng bày đã tiếp nhận nhiều hiện vật chiến tranh có giá trị như xe tăng, đại bác, bom mìn, trong đó có bom 7 tấn, bom CBU-55B; các hiện vật tiêu biểu khác như cửa sắt Nhà tù Côn Đảo và chiếc máy chém nguyên bản cũng được đưa về trưng bày.

Toàn cảnh không gian bên trong bảo tàng

Ngày 10/11/1990, Nhà trưng bày đổi tên thành Nhà trưng bày tội ác chiến tranh xâm lược. Đến ngày 04/7/1995, chính thức mang tên Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh, trực thuộc Sở Văn hóa và Thể thao TP. Hồ Chí Minh. Bảo tàng có chức năng nghiên cứu, sưu tầm, bảo quản, trưng bày và tuyên truyền những chứng tích, hậu quả chiến tranh, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc và khát vọng hòa bình.

Từ những năm đầu hoạt động, Bảo tàng không ngừng bổ sung tư liệu về tội ác chiến tranh qua các thời kỳ, đồng thời giới thiệu phong trào nhân dân thế giới ủng hộ Việt Nam trong sự nghiệp đấu tranh chống chiến tranh xâm lược. Ngày 06/11/1998, tại Hội nghị quốc tế các Bảo tàng Hòa bình lần thứ 3 tổ chức tại Nhật Bản, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh chính thức trở thành thành viên của Hệ thống quốc tế các Bảo tàng Vì Hòa bình (INMP), khẳng định vai trò và vị thế của bảo tàng trong việc lan tỏa thông điệp hòa bình đến cộng đồng quốc tế.

Năm 2002, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh khởi công xây dựng tòa nhà trưng bày mới ngay trên nền đất cũ. Quá trình thi công kéo dài đến tháng 3 năm 2010 và công trình xây dựng mới được khánh thành vào ngày 28 tháng 4 năm 2010. Từ số lượng hiện vật, tư liệu ban đầu còn khá ít ỏi, cho đến năm 2020, Bảo tàng đã có hơn 16.000 hiện vật được số hóa và đăng ký trong hồ sơ kiểm kê. Hàng nghìn phim tài liệu, tư liệu, hình ảnh, trong đó có nhiều hiện vật thuộc loại “độc bản” quý hiếm đang được trưng bày và bảo quản trong hệ thống kho.

Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh lưu giữ những hình ảnh được chụp lại từ hai cuộc kháng chiến

Suốt 50 năm hoạt động, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh đã đón tiếp hơn 15 triệu lượt khách đến tham quan, cả trong và ngoài nước. Đến nay, bảo tàng đã được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng 3 vào năm 1995, Huân chương Lao động hạng 2 vào năm 2001. Năm 2024, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh tiếp tục được Tripadvisor trao Giải thưởng Travellers' Choice Best of the Best 2024, bình chọn nằm trong top 1% tốt nhất và top 10 điểm tham quan hấp dẫn nhất châu Á.

Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh có diện tích rộng lớn, gồm khối nhà 3 tầng hiện đại, diện tích sàn 4.522 m2, khu vực công trình phụ trợ và không gian trưng bày ngoài trời rộng 3.026 m2. Tầng trệt của Bảo tàng Chứng tích chiến tranh trưng bày các hiện vật, tranh ảnh chuyên đề: “Thế giới ủng hộ Việt Nam kháng chiến chống Mỹ” phản ánh lịch sử giai đoạn 1954 - 1975. Chuyên đề này gồm có 100 bức ảnh và 145 loại tư liệu, hiện vật tái hiện những cuộc mít tinh, biểu tình, các hội nghị và hội thảo của nhân dân trên toàn thế giới để phản đối cuộc chiến tranh xâm lược của Mỹ và ủng hộ nhân dân Việt Nam bảo vệ chủ quyền dân tộc.

Lầu 1 tại Bảo tàng Chứng tích chiến tranh trưng bày hai chuyên đề là “Tội ác chiến tranh xâm lược” và “Hậu quả chất độc màu da cam”. Trong đó, chuyên đề “Tội ác chiến tranh xâm lược” bao gồm 22 tài liệu, 243 hiện vật và 125 bức ảnh nêu bật những tội ác trong giai đoạn kháng chiến chống Mỹ và những hậu quả đau thương mà nhân dân ta đã phải chịu. Chuyên đề “Hậu quả chất độc da cam” sẽ tập trung khắc họa sự tàn phá của chất độc da cam. Qua đó chúng ta sẽ hiểu rõ hơn những hệ lụy nặng nề mà loại chất diệt cỏ này để gây ra cho đồng bào và đất nước ta. Ngoài ra, khu vực lầu 1 cũng cũng mang đến cho khách tham quan cái nhìn chi tiết về cuộc thảm sát Mỹ Lai ở Sơn Mỹ, Quảng Ngãi. Tại đây nổi tiếng nhất là tấm ảnh “Em bé Napalm” của phóng viên Huỳnh Công Út (Nick Út).

Những hình ảnh khắc họa lại quá trình chiến đấu của bộ đội và quân dân ta

Hình ảnh về những nạn nhân bị ảnh hưởng bởi chất độc màu da cam đang trưng bày tại Bảo tàng

Lầu 2 là khu vực trưng bày chuyên đề “Những sự thật lịch sử” với 66 bức ảnh, 20 tài liệu và 153 hiện vật. Chuyên đề này gợi nhắc về những tội ác xâm lược của thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Bên cạnh đó là chuyên đề “Hồi niệm” gồm bộ sưu tập những bức ảnh được chụp lại bởi các phóng viên đã mất khi tác nghiệp tại chiến trường Đông Dương. Lầu 2 Bảo tàng Chứng tích chiến tranh cũng là nơi trưng bày 2 chuyên đề “Việt Nam chiến tranh và hòa bình” và “Chất độc da cam trong chiến tranh Việt Nam”. Những bức ảnh phóng sự đầy bi thương được chụp bởi nhiếp ảnh gia Nhật Bản Ishikawa Bunyo và Goro Nakamura mang lại cho chúng ta cái nhìn sâu sắc về cuộc sống của đồng bào ta thời chiến cùng những hi sinh to lớn để giành lại hòa bình.

Bảo tàng hiện có 9 chuyên đề trưng bày thường xuyên, nhiều triển lãm ngắn ngày và triển lãm lưu động, tổ chức đón tiếp, gặp gỡ, giao lưu giữa công chúng với các nhân chứng chiến tranh

Bên cạnh các chuyên đề được trưng bày cố định thì Bảo tàng Chứng tích chiến tranh còn thường xuyên tổ chức các buổi triển lãm, chương trình hội thảo, tọa đàm về giáo dục. 

Khu vực bên ngoài tầng trệt bảo tàng là nơi trưng bày những hiện vật có kích thước lớn được lưu giữ từ cuộc chiến tranh khốc liệt. Tại đây, khách tham quan sẽ được khám phá chuyên đề: “Chế độ lao tù trong chiến tranh xâm lược Việt Nam”. Bảo tàng đã xây dựng mô hình mô phỏng lại nhà tù do Mỹ và chính quyền Sài Gòn xây dựng để giam cầm những chiến sĩ cách mạng.

 

 

Không gian bên ngoài bảo tàng

 

 

 

Chuồng cọp được coi là một nơi tra tấn khủng khiếp nhất của quân Mỹ đối với những tù nhân yêu nước

 

Trải qua nửa thế kỷ hình thành và phát triển, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh không chỉ là nơi lưu giữ những ký ức đau thương của chiến tranh mà còn là không gian giáo dục lịch sử, hun đúc tinh thần yêu nước và ý thức trách nhiệm đối với hòa bình. Từ những chứng tích chân thực và giàu giá trị nhân văn, bảo tàng gửi gắm thông điệp mạnh mẽ về khát vọng hòa bình, sự cảm thông và đoàn kết giữa các dân tộc, để quá khứ được ghi nhớ như một bài học sâu sắc cho hiện tại và tương lai.