Vườn quốc gia Cúc Phương, nằm cách thủ đô Hà Nội 120km về phía Nam, tọa lạc sâu trong lòng dãy núi Tam Điệp. Với diện tích rộng lớn hơn 22.000 hecta, Cúc Phương trải dài trên diện tích ba tỉnh Ninh Bình, Hoà Bình và Thanh Hoá.

Từ năm 1985, Vườn Quốc gia Cúc Phương đã xây dựng vườn cây thực vật với diện tích 167 héc ta và là một trong ba vườn thực vật đầu tiên của Việt Nam được ghi trong danh mục Vườn thực vật quốc tế.  Ngày 9/8/1986, Cúc Phương được nêu tên trong danh sách khu rừng đặc dụng và diện tích rừng được mở rộng lên 15.200 ha.

 Cúc Phương là vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam 

Năm 1973, Bảo tàng Cúc Phương được thành lập với mục đích ban đầu là lưu trữ mẫu vật phục vụ cho nghiên cứu khoa học. Mãi đến tháng 8/2020 bảo tàng mới chính thức mở cửa đón khách tham quan. Bảo tàng Cúc Phương nằm trong khuôn viên VQG Cúc Phương đóng trên địa bàn xã Cúc Phương. Nơi đây lưu giữ và bảo quản hơn 50 mẫu khảo cổ học, 122 mẫu ngâm, 82 mẫu động vật, 2.900 mẫu côn trùng các loại và hơn 12.000 mẫu tiêu bản thực vật.

 Bảo tàng Cúc Phương hiện đang lưu giữ bộ sưu tập mẫu vật sinh học và hiện vật đứng đầu trong hệ thống các Vườn quốc gia và Khu bảo tồn thiên nhiên tại Việt Nam.

Năm 1993, được sự đồng ý của Bộ trưởng Bộ Lâm nghiệp, Hội động vật Frankfurt (FZS) của Cộng hòa liên bang Đức đã hợp tác với Vườn quốc gia Cúc Phương thực hiện Dự án "Chương trình bảo tồn VQG Cúc Phương" Chương trình được 3 đơn vị: Hội động vật Frankfurt, Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật và VQG Cúc Phương thực hiện. Dự án tập trung vào nghiên cứu điều tra tình trạng của loài Voọc quần đùi trắng và xây dựng Trung tâm cứu hộ các loài linh trưởng nguy cấp (EPRC). EPRC là Trung tâm được thành lập đầu tiên ở Đông Dương và là một địa chỉ uy tín trong công tác cứu hộ, bảo tồn và phục hồi các loài linh trưởng quý hiếm của Việt Nam về với tự nhiên. Tính đến nay, chương trình đã thành công cứu trợ được vô số loài động vật quý hiếm 

Ngày 27/9/2005, Trung tâm cứu hộ, bảo tồn và phát triển sinh vật Cúc Phương được thành lập theo quyết định số 2585/QĐ-BNN-TCCB.  Trung tâm được thành lập trên cơ sở tổ chức lại Trung tâm cứu hộ các loài linh trưởng quý hiếm và một số chương trình bảo tồn động, thực vật hoang dã tại Vườn. 

 Trung tâm nằm trong khuôn viên của Vườn quốc gia Cúc Phương và luôn có các nhân viên kiểm lâm trực 24/24

Năm 2013,Vườn Quốc gia Cúc Phương đã hợp tác với Hội Động vật Frankfurt (CHLB Đức) triển khai dự án bảo tồn các loài thú linh trưởng quý hiếm của Việt Nam. Ngày 3/12/2023,trong khuôn khổ Lễ kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao,10 năm quan hệ đối tác chiến lược giữa Việt Nam và Pháp, Vườn Quốc gia Cúc Phương phối hợp với Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam tổ chức Lễ Khánh thành Trung tâm Du khách Cúc Phương

 Không gian trưng bày của Trung tâm du khách Cúc Phương

 Ngày 19/10/2024, Vườn quốc gia Cúc Phương long trọng tổ chức Lễ ký Thỏa thuận Ký hợp tác viện trợ không hoàn lại giữa Vườn quốc gia Cúc Phương và Tổ chức Bảo tồn Indo - Myanmar. Sở hữu địa hình Karst trải qua hàng triệu triệu năm với hàng trăm hang động lớn nhỏ, hàng nghìn lỗ hút và nhiều cửa xả nước, Vườn Quốc gia Cúc Phương là nơi cư trú lý tưởng của các loài động vật, kể cả con người từ xa xưa. Bên cạnh đó, địa hình của vườn cũng tạo nên vẻ đẹp hùng vĩ của thảm thực vật rừng trên núi đá vôi với một vẻ đẹp hoang sơ, say đắm, cuốn hút khiến cho con người trở nên vô cùng nhỏ bé trước thiên nhiên hùng vĩ và đầy bí ẩn…Với diện tích trên 22.408 ha, nằm trên địa bàn của 14 xã, 4 huyện thuộc 3 tỉnh: Ninh Bình, Hòa Bình và Thanh Hóa, địa hình Cúc Phương chủ yếu là núi đá vôi có độ chênh cao trung bình so với mặt biển từ 400 - 450m. Cúc Phương được so sánh ngang hàng với những khu rừng nhiệt đới hàng đầu thế giới.

 Vườn quốc gia Cúc Phương làm cho du khách choáng ngợp với vẻ đẹp thiên nhiên hùng vĩ, kì bí

Tính đến nay đã vườn ghi nhận: 2.427 loài, thuộc 931 chi, 231 họ thực vật. Trong đó, 430 loài cây thuốc, 229 loài cây ăn được, 240 loài cây có thể sử dụng làm thuốc nhuộm, 137 loài cho tanin... 57 loài được ghi trong Sách Đỏ Việt Nam năm 2007 và Sách đỏ IUCN năm 2020, và 15 loài thực vật đặc hữu như: Chè hoa vàng Cúc Phương; Thu hải đường Cúc Phương; Lan Việt; Trâm Cúc Phương; Dị hùng Cúc Phương.

Bên cạnh sự đa dạng của thảm thực vật, khu hệ động vật Cúc Phương cũng vô cùng phong phú và độc đáo, kết quả nghiên cứu đã ghi nhận 669 loài có xương sống thuộc 120 họ, 35 bộ, bao gồm: 138 loài Thú, 337 loài Chim, 80 loài Bò sát, 48 loài lưỡng cư, 66 loài Cá, trong đó có 73 loài động vật có tên trong Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục IUCN 2020, 3 loài đặc hữu là Sóc bụng đỏ đuôi hoe, cá Niết Cúc Phương và Thằn lằn tai Cúc Phương. Về động vật không xương sống, có 1.899 loài thuộc 169 họ, 33 bộ, 6 lớp và 3 ngành. Trong đó lớp côn trùng đóng vai trò chính có số lượng rất lớn như Bộ cánh cứng 454 loài, Bộ cánh vẩy 378 loài và Bộ cánh màng 314 loài.

 Vườn quốc gia Cúc Phương được ví như thiên đường sống của các loài động vật quý hiếm

Hiện nay, Vườn đang hợp tác với nhiều quốc gia để triển khai 3 chương trình bảo tồn lớn: Bảo tồn các loài linh trưởng nguy cấp, quý hiếm của Việt Nam; Bảo tồn thú ăn thịt nhỏ và tê tê; Bảo tồn các loài rùa nước ngọt và một số loài động vật hoang dã.

 

 Vườn quốc gia Cúc Phương thực hiện tốt cả 3 chương trình bảo tồn khi các nhân viên của vườn đã cưu mang, chăm sóc và trả về tự nhiên hàng ngàn loài động vật hoang dã