LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN

Làng đan lát Bao La hình thành khoảng thế kỷ XV dưới thời nhà Nguyễn. Ban đầu, nghề đan tre nứa chỉ là hoạt động “phụ vụ mùa” – bà con tranh thủ sau khi gieo cấy hoặc gặt hái sẽ đan rổ, rá, giàn, sàng… phục vụ gia đình Nhưng đến thế kỷ XVIII–XIX, nhờ bàn tay khéo léo và nhu cầu thị trường tăng lên, nghề đan Bao La phát triển mạnh, sản phẩm xuất đi khắp Huế và miền Trung, nổi tiếng với câu ca:

“Thúng mủng Bao La đem ra đựng bột
Chiếu Bình Định tốt lắm ai ơi
Tạm tiền mua lấy vài đôi
Dành khi hiếu sự trải côi giường Lào”

Hợp tác xã Mây tre đan Bao La được thành lập để duy trì và phát triển làng nghề truyền thống

Đời sống ngày càng phát triển, kéo theo đó các sản phẩm bằng chất liệu nhựa, sắt dần thay thế các sản phẩm thủ công. Đầu ra sản phẩm gặp nhiều khó khăn khiến người dân không còn mặn mà với nghề và chuyển sang các công việc khác để đảm bảo đời sống. Việc sản xuất chỉ dừng ở việc phục vụ nhu cầu của hộ gia đình, sản xuất trì trệ dẫn đến nguy cơ mai một của làng nghề. Nhận thức được tiềm năng to lớn của làng nghề, năm 2007, Hợp tác xã (HTX) Mây tre Bao La được thành lập, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong hành trình phát triển của làng nghề. Ngày nay, làng nghề Bao La đã trở thành địa điểm sản xuất mây tre thủ công mỹ nghệ nổi tiếng trên toàn quốc và quốc tế. 

QUY TRÌNH LÀM NÊN NHỮNG SẢN PHẨM LÀNG BAO LA

Để làm nên một sản phẩm mây tre đan đẹp mắt và bền chắc, người thợ Bao La phải trải qua một quy trình nhiều công đoạn công phu và đòi hỏi sự khéo léo. Tre và mây là hai loại nguyên liệu chính. Người thợ thường chọn tre bánh tẻ (không quá non, không quá già) hoặc mây già chắc để đảm bảo độ dẻo, dễ uốn và không bị mọt. Tre và mây được khai thác từ các khu rừng quanh vùng hoặc nhập về từ các địa phương lân cận.

Tre và mây sau khi chặt về sẽ được cạo sạch vỏ, chẻ nhỏ thành các nan, vót tròn hoặc vót dẹp tùy vào loại sản phẩm cần làm. Tiếp đó, nguyên liệu sẽ được phơi nắng từ 2-3 ngày hoặc sấy nhẹ để chống mốc và tăng độ bền. Một số loại nan tre còn được nhuộm màu bằng thuốc nhuộm tự nhiên từ lá cây hoặc vỏ rễ để tạo hoa văn.

Tre được khau thác về sẽ được đem phơi và chẻ theo kích cỡ của tưng sản phẩm

Sau khi đã có đầy đủ nguyên liệu người thợ tiến hành đan, kết sản phẩm. Người thợ đan từng nan tre, sợi mây theo các kiểu hoa văn truyền thống như mắt cáo, lồng đèn, mắt nai… tạo nên các sản phẩm như giỏ, mẹt, rổ, khay, lọ hoa, nón quai thao… Công đoạn này hoàn toàn thủ công, dựa vào kinh nghiệm và trí nhớ hình mẫu truyền đời. Với những sản phẩm có hình dáng đặc biệt (như giỏ xách, lồng đèn, chụp đèn…), người thợ phải uốn các nan tre theo khuôn hoặc bằng tay để định hình, đảm bảo sản phẩm cân đối, chắc chắn.

Tre được đan và uốn nắn theo hình dáng sản phẩm

Sau khi đan xong, sản phẩm sẽ được cắt tỉa nan thừa, mài nhẵn các đầu nan, quét sơn bóng hoặc sơn mài để tăng độ bền và tính thẩm mỹ. Một số sản phẩm còn được trang trí thêm bằng dây màu, vẽ hoa văn hoặc gắn các phụ kiện nhỏ.

Sản phẩm sau khi đan xong sẽ được sơn 1 lớp bảo vệ và đem phơi. Một số sản phẩm như lồng đèn sẽ được đính thêm 1 vài phụ kiện nhỏ

Với hơn 500 mẫu mã khác nhau, HTX không ngừng cho ra đời từ 30 - 40 mẫu sản phẩm mới mỗi năm, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường. Các sản phẩm của làng nghề đa dạng và phong phú, từ những vật dụng hàng ngày như khay, đĩa, rổ, rá,... đến những món đồ lưu niệm tinh xảo như lồng đèn, cầu tràng tiền, chùa Thiên Mụ,... Sản phẩm mây tre đan Bao La đã có mặt ở nhiều quốc gia trên thế giới, góp phần khẳng định thương hiệu Việt Nam trên thị trường quốc tế. Mỗi sản phẩm đều mang đậm dấu ấn truyền thống, kết hợp hài hòa giữa màu sắc truyền thống và hiện đại, thể hiện sự sáng tạo và khéo léo của người dân nơi đây.

Bên cạnh đó, HTX Mây tre đan Bao La tự hào khi đạt được những thành tựu đáng ghi nhận trong việc khẳng định chất lượng và giá trị sản phẩm làng nghề truyền thống. Theo Sở Công Thương Thừa Thiên Huế, bộ sản phẩm rổ rá và lồng đèn trang trí (đèn Lục giác) của HTX đã vinh dự được chứng nhận OCOP 4 sao, đánh dấu bước tiến quan trọng trong hành trình phát triển của làng nghề.

Ngoài những vật dụng hàng ngày, HTX còn sáng tạo những mô hình lưu niệm tinh xảo về các địa danh nổi tiếng của Việt Nam

 Năm 2008, Hợp tác xã vinh dự được Hội Làng nghề Việt Nam trao tặng danh hiệu cao quý "Làng nghề tiêu biểu Việt Nam".

Làng nghề mây tre đan Bao La ngày nay không chỉ là nơi lưu giữ và phát huy truyền thống văn hóa lâu đời mà còn là điểm đến du lịch hấp dẫn, thu hút du khách trong và ngoài nước. Đến với Bao La, du khách có thể tham quan quy trình sản xuất, trải nghiệm tự tay làm những sản phẩm mây tre và mua sắm những món quà lưu niệm độc đáo. Không những thế làng nghề Bao La còn là một biểu tượng cho sự gìn giữ và phát huy giá trị truyền thống, đồng thời là minh chứng cho sức sống mãnh liệt của làng nghề Việt Nam trong thời đại mới.

-------------------------------------------------------------------

TỔ CHỨC KỶ LỤC VIỆT NAM (VIETKINGS)