Làng nón Phú Cam, một trong những làng nghề truyền thống nổi tiếng nhất xứ Huế, là nơi lưu giữ và phát huy truyền thống làm nón lá tinh xảo qua nhiều thế kỷ. Nằm bên dòng sông An Cựu hiền hòa, thuộc phường Phước Vĩnh, thành phố Huế, (nay là xã Thuận Hóa, TP. Huế) ngôi làng này không chỉ là điểm đến hấp dẫn cho du khách mà còn là niềm tự hào của người dân địa phương

Hình ảnh chiếc nón lá đã gắn liền với vùng đất cố đô từ hàng trăm năm nay và trở thành đặc sản văn hóa “nón bài thơ” gắn với hình tượng của người con gái Huế trong chiếc áo dài thướt tha

LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN

Theo như lời các cụ cao niên trong làng truyền lại, làng nón Phú Cam được thành lập từ khoảng thế kỷ XVII. Cùng với sự du nhập của văn hóa phương Tây, có một công đoàn giáo đã đến Phú Cam sinh sống. Một vị linh mục người Pháp tên là Langlois được điều về làm việc ở Huế đã lập nên giáo xứ, quy tụ những người dân theo đạo thành một khu vực riêng, cùng với những người thợ lành nghề di dân từ nơi khác đến đã tạo nên làng nghề làm nón này. 

Từ đó đến nay, dù trải qua nhiều biến động của lịch sử, làng nón Phú Cam vẫn bền bỉ tồn tại và tô điểm thêm cho vẻ đẹp của cố đô Huế bằng hình ảnh tà áo dài gắn liền với chiếc nón lá bài thơ.

Nón Phú Cam nổi bật như một tác phẩm nghệ thuật của xứ Huế mộng mơ

QUY TRÌNH NHỮNG CHIẾC NÓN LÁ PHÚ CAM

Ở làng nón Phú Cam, người ta sử dụng 16 chiếc vành kích thước to nhỏ khác nhau để làm nón. Công đoạn đầu tiên là vót tre, chuốt vành, xây khung làm sao cho thật tròn trịa và cân xứng. Dáng nón đẹp hay không phụ thuộc vào khung nón, do vậy, các nghệ nhân phải giữ được kỹ thuật tạo dáng mái, khoảng cách giữa các vành và độ tròn của vành phải đảm bảo được sự chuẩn xác đến từng chi tiết. 

Vành nón được làm trên một chiếc khung chắc chắn

Với phần lá để làm nón, người nghệ nhân sẽ chọn những chiếc lá có màu trắng xanh, đặc biệt là không quá già. Một chiếc nón sẽ sử dụng từ 8 đến 9 lá. Khi đã chọn được lá đúng tuổi, lá sẽ được ủ và sấy cẩn thận cho đến khi khô nhưng sắc vẫn phải tươi xanh mịn màng chứ không được thâm đen hay vàng đi. Lá đã được chọn và sấy xong sẽ mang đi ủi trên chảo gang, sau đó, người nghệ nhân lấy nùi vải tẩm dầu nóng để vuốt lá cho láng mịn và bắt mắt. Cuối cùng là bước chằm nón, người nghệ nhân khéo léo chằm những sợi chỉ cước trong suốt trên những tấm lá, sau đó gắn chặt vào bộ vành và khung nón.

Chuốt lá là công đoạn quạn trọng trước làm nón

Chằm nón là công đoạn đòi hỏi sự tỉ mỉ, kỳ công

Phần họa tiết được vẽ ẩn giữa hai lớp lá của nón, đó thường là các hoa văn mang đặc trưng xứ Huế như sông Hương, núi Ngự, chùa Linh Mộ, Đại Nội, cầu Trường Tiền… hay những câu thơ, câu hát về Huế. Cầm trên tay chiếc nón lá, trong mắt du khách sẽ hiện lên một cố đô Huế thu nhỏ đầy cổ kính, mang đậm các giá trị văn hóa của mảnh đất này.

Quai nón Phú Cam được tạo nên từ những dải gấm lụa trắng, gấm đen tuyền hoặc màu tím, màu xanh thẫm, hồng rực hoặc xanh ánh trăng. Mỗi một màu sắc mang một nét đẹp riêng, độc đáo, mang đậm dấu ấn cá nhân của người dùng cũng như điểm tô thêm cho vẻ đẹp của những chiếc nón bài thơ. 

Đặc biệt họa tiết của nón lá Phú Cam được vẽ ẩn giữa 2 lớp lá của nón

Những chiếc nón ngày nay có đủ màu sắc và hoạ tiết

Chiếc nón bài thơ không chỉ là sản phẩm thủ công truyền thống mà còn là biểu tượng văn hóa đặc trưng của xứ Huế. Gắn liền với hình ảnh người phụ nữ dịu dàng, chiếc nón làng Phú Cam mang trong mình giá trị nghệ thuật và chiều sâu lịch sử, từng cùng dân tộc đi qua những năm tháng kháng chiến gian khổ. Ngày nay, nghề làm nón nơi đây tiếp tục được gìn giữ và phát triển, vừa là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, vừa góp phần quảng bá nét đẹp văn hóa Huế đến du khách trong và ngoài nước. Nhờ đó, giá trị tinh thần và vật chất của nghề ngày càng được nâng cao, đóng góp thiết thực vào đời sống cộng đồng.