Cái tên “Lò lu” xuất phát từ lò gốm chuyên sản xuất các loại lu, khạp, hũ... dùng cho sản xuất nông ngư nghiệp và đời sống từ xa xưa. Lò lu Đại Hưng hiện vẫn giữ cách thức sản xuất thủ công truyền thống, với sản phẩm nghề đặc trưng truyền thống. Đây cũng là cơ sở sản xuất gốm thủ công lớn nhất Bình Dương (nay là TPHCM) với diện tích gần 11.000m²

Lò lu Đại Hưng là cơ sở sản xuất gốm thủ công lớn nhất tại TPHCM tính đến thời điểm hiện tại

LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN

Lò lu Đại Hưng có một lịch sử phát triển dài lâu, với nguồn gốc bắt đầu từ một người Hoa gốc Quảng Đông, Trung Quốc. Ông chủ đầu tiên, tên là Chú Ngâu, di cư đến vùng đất này để làm ăn. Mặc dù có nhiều thăng trầm và chịu ảnh hưởng của những thay đổi từ thời hiện đại, Lò lu Đại Hưng vẫn tồn tại và phát triển mạnh mẽ qua hơn 160 năm.

Sản phẩm của Đại Hưng chủ yếu là sản phẩm gốm gia dụng, thiết thực cho đời sống của những người làm nông – ngư nghiệp như các loại nồi niêu, chén, bát…và ở làng lu Đại Hưng không sản xuất hàng gốm mỹ nghệ. Mỗi ngày trung bình lò xuất xưởng khoảng 300 sản phẩm các loại, tiêu thụ nhiều ở các tỉnh miền Tây, Campuchia và cả Thái Lan..Thông thường, các sản phẩm sẽ được chuyển đến nơi tiêu thụ theo đường giao thông thuỷ.

Sản phẩm gốm của lò Đại Hưng nói riêng và gốm Lò Lu nói chung có mặt khắp cả tỉnh miền Tây, miền Trung và Đông Nam bộ

QUÁ TRÌNH LÀM NÊN NHỮNG SẢN PHẨM GỐM ĐẠI HƯNG

Sản phẩm lu Đại Hưng không quá cầu kỳ như những sản phẩm mỹ nghệ tại các làng gốm khác nhưng mỗi công đoạn đều được các nghệ nhân thực hiện tỉ mỉ và khéo léo

Chuẩn bị đất sét là bước đầu tiên và vô cùng quan trọng trong quy trình sản xuất. Đất sét được khai thác từ các khu vực Dầu Tiếng,Tân Uyên gần đó. Trước khi đưa vào sử dụng, đất được mang ra ngoài trời để phơi nắng, giúp đất có thể phân rã tự nhiên, loại bỏ các chất phèn và các tạp chất khác. Đất được xử lý qua hai lần máy để đảm bảo đạt độ mịn và nhuyễn nhất. Đất sau khi được nghiền mịn sẽ được ngâm trong nước và nhồi kỹ để tạo ra một hỗn hợp đất dẻo, gọi là hồ đất, dùng để nặn gốm.

Đất nguyên liệu được xử lý 2 lần qua máy để đảm bảo nhuyễn, mịn. Ở Lò lu Đại Hưng, các công đoạn khác đều làm thủ công bằng tay theo phương thức truyền thống, riêng công đoạn này được máy hỗ trợ để tiết kiệm sức người.

Tiếp theo, công đoạn tạo hình sản phẩm diễn ra với bàn tay khéo léo của các nghệ nhân. Tại Lò lu Đại Hưng, các nghệ nhân sử dụng kỹ thuật truyền thống để tạo ra các sản phẩm như lu, khạp, vại. Đất sét được cắt thành các miếng nhỏ và cán mỏng, sau đó tiến hành tạo hình thủ công. Chẳng hạn, một chiếc khạp được tạo ra bằng cách dùng rẻo đất thêm vào miệng, rồi tạo thành thành khạp bằng cách đặt vào khuôn tròn ngược. Sau đó, khuôn sẽ được lật ngược lại, xén và làm mịn phần miệng trên, hoàn thiện chiếc khạp một cách hoàn hảo.

Người thợ mang đất nhồi, cắt thành từng miếng và tạo ra hình gốm như lu, khạp...

Cả hệ khuôn được lật ngược lại, xén và làm mịn phần miệng trên. Sau đó khuôn được nhấc ra. Đây chỉ là nửa trên của chiếc khạp, nửa dưới có đáy được làm độc lập tương tự

Ngoài sản phẩm lu, khạp đặc trưng tại lò còn sản xuất ống thoát nước gốm và sản phẩm này cũng có thể sử dụng làm ống khói

Sau khi các sản phẩm được tạo hình xong, chúng sẽ được phơi khô để chuẩn bị cho công đoạn trang trí hoa văn. Những hoa văn trang trí này chủ yếu là hình rồng, phụng – những họa tiết rất phổ biến trong nghệ thuật gốm sứ Việt Nam. Các họa tiết này không chỉ mang tính thẩm mỹ mà còn thể hiện sự uyên thâm trong văn hóa dân gian, gắn liền với những giá trị truyền thống. Mỗi họa tiết đều được vẽ hoặc đắp nổi thủ công, tỉ mỉ đến từng chi tiết.

Nửa trên và nửa dưới được phơi trong một thời gian ngắn, khi đủ cứng sẽ ghép lại với nhau

Những hoa văn trang trí này chủ yếu là hình rồng, phụng – những họa tiết rất phổ biến trong nghệ thuật gốm sứ Việt Nam

Tiếp theo là công đoạn tráng men, một bước quan trọng trong quy trình sản xuất. Men ở Lò lu Đại Hưng được pha chế theo công thức cổ truyền, tạo ra độ bóng đặc trưng cho sản phẩm. Công đoạn này cũng được thực hiện thủ công, từng sản phẩm một, đảm bảo mỗi sản phẩm khi hoàn thiện đều đạt được chất lượng cao nhất.

Công đoạn tráng men cũng được làm thủ công với từng sản phẩm một

Sản phẩm sau khi tráng men sẽ được xếp vào lò nung. Lò nung Đại Hưng là kiểu lò bao, với hình cuốn như vỏ sỏ úp nối nhau từ thấp đến cao. Có tổng cộng 15 lò, căn đầu tiên là nơi mồi lửa, nhiên liệu đốt là củi. Hai bên lò có cửa để đưa sản phẩm vào. Sau khi xếp sản phẩm vào lò, các cửa lò sẽ được xây trám, bịt kín, chỉ chừa một lỗ nhỏ - gọi là mắt lò, để tiếp củi vào và quan sát lửa. Lò được đốt ở 1200 độ C, thời gian 4-6 tiếng. Những thợ lò cho biết, mỗi mẻ sản phẩm sau nung đạt khoảng 90%

Các sản phẩm được phơi khô, kiểm tra và xếp vào lò nung

Khi lò nguội là thời điểm dỡ lò, đưa các sản phẩm ra bên ngoài

Sau khi xếp sản phẩm vào lò, các cửa lò sẽ được xây trám, bịt kín, chổ chừa một lỗ nhỏ - gọi là mắt lò, để tiếp củi vào và quan sát lửa. Lò được đốt ở nhiệt độ 1200 độ C, thời gian từ 4-6 tiếng

Những sản phẩm đã hoàn thiện

Vào tháng 10/2006, lò lu Đại Hưng đã được công nhận là di tích văn hóa cấp tỉnh - danh hiệu xứng đáng với những giá trị lịch sử và văn hóa lưu giữ

Thành tựu Kỷ lục 

Sáng ngày 08/3/2024, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings)  xác lập Kỷ lục đến đại diện UBND phường Tương Bình Hiệp (nay là phường Chánh Hiệp, TPHCM) với nội dung "Cặp Rồng lắp ghép từ các lu, hũ gốm nung thủ công nhiều nhất tại Việt Nam"

Cặp Rồng được lắp ghép từ hơn 14.000 lu hủ lớn nhỏ của Lò lu Đại Hưng

Đại diện Tổ chức Kỷ lục Việt Nam trao bằng xác lập kỷ lục đến đại diện UBND phường Tương Bình Hiệp (nay là phường Chánh Hiệp, TPHCM)

Nghề gốm là nét đặc trưng trong kho tàng nghề truyền thống nổi tiếng của TPHCM, và lò lu cổ Đại Hưng chính là một trong những đại diện tiêu biểu, niềm tự hào của vùng đất này. Không chỉ đơn thuần là cơ sở sản xuất gốm, lò lu Đại Hưng còn là biểu tượng văn hóa đặc sắc, ghi dấu sự bền bỉ, tâm huyết và tay nghề của bao thế hệ thợ gốm nơi đây. Suốt hành trình phát triển, lò lu không chỉ góp phần lưu giữ bản sắc nghề truyền thống mà còn khẳng định vai trò quan trọng trong dòng chảy lịch sử nghề gốm của vùng đất này.

-------------------------------------------------------------------

TỔ CHỨC KỶ LỤC VIỆT NAM (VIETKINGS)