Bánh "tét, tổ, nổ, in" là 4 loại bánh không thể thiếu trong các dịp lễ, tết từ lâu đời với người dân Quảng Nam cũ. Và thứ bánh truyền thống của xứ Quảng này luôn đắt hàng mỗi dịp Tết Nguyên đán. Theo quan niệm của người dân, ăn bánh như một lộc lành nhận từ ông bà tổ tiên; bánh tổ tượng trưng cho may mắn và thịnh vượng cho cả năm, cũng là sự gắn kết sum vầy trong gia đình.

Có nhiều giả thuyết cho nguồn gốc và tên gọi của bánh tổ như bánh tổ xuất hiện vào cuối thế kỷ 18, thời Quang Trung, khi nhà vua chuẩn bị tiến quân ra Bắc đại phá quân Thanh; người dân Quảng Nam đã tìm tòi và khám phá ra công thức chế biến loại bánh này dâng lên đại quân làm lương thực đường xa. Theo nhiều nhà nghiên cứu, chiếc bánh tổ có nguồn gốc từ loại bánh lùng kú mà người Hoa khi đến và định cư ở Hội An khoảng thế XVI - XVII. Dù có nhiều tranh luận về nguồn gốc, bánh tổ vẫn là một trong những món ăn truyền thống không thể thiếu của người dân Quảng Nam cũ mỗi dịp Tết đến xuân về, được thành kính dâng lên ông bà, tổ tiên.

Chiếc bánh tổ được làm nên từ nguyên liệu vốn có của vùng quê như nếp, đường bát, gừng, mè. Trong đó việc chọn lựa được hạt nếp ngon, dẻo, thơm là điều quan trọng để tạo nên một chiếc bánh tổ chất lượng. Xay và trộn bột nếp với nước đường bát, gừng nhuyễn theo một tỷ lệ nhất định để cho ra hỗn hợp không quá đặc hoặc quá lỏng. Tiếp tục đổ ra khuôn và cho vào nồi hấp chín trong 4 tiếng. Người ta hay ví von chiếc bánh tổ nhìn như một tổ chim, vì bánh được đổ trong khuôn tre đan hình tròn, bên trong lót 2 lớp lá chuối. Khi hấp bánh thì lá chuối tươi chuyển sang màu xanh đen, giúp bánh tổ có hương thơm nhẹ nhàng. Đồng thời khi hấp bánh phải luôn giữ lửa to, đỏ đều để bánh tổ chín tới, không bị sượng.

Khi bánh tổ vừa mới ra lò sẽ được rắc lên một lớp mè trắng hoặc có thể trộn gừng ở khâu đánh bột rồi cho vào lò hấp, để nguội đến khi bánh khô lại là dùng được. Nếu để càng lâu thì độ dẻo ngọt của bánh tổ càng đậm đà hơn, đặc biệt khi đem bánh phơi nắng hoặc bảo quản trong tủ lạnh sẽ giúp kéo dài thời hạn sử dụng.

Bánh tổ thường được thưởng thức ngay sau khi hấp. Đây là cách phổ biến, giúp bạn cảm nhận được vị ngọt thanh dịu của đường bát hoà lẫn chút cay ấm của gừng. Đối với người sành ăn, cảm giác dẻo mềm ấy là chân thật nhất của món bánh quê. Ngoài cách ăn trực tiếp, bánh tổ cũng thường được đem chiên hoặc nướng để đổi vị. Khi nướng, bánh có lớp vỏ cháy sém nhẹ, dậy mùi thơm như khói bếp quê. Khi chiên, bánh giòn bên ngoài nhưng vẫn mềm bên trong, rất hợp để dùng kèm trà nóng.

Với nhiều người con xứ Quảng, hình ảnh mẹ hay bà cặm cụi gói bánh tổ ngày giáp Tết là ký ức không thể phai mờ. Mùi thơm của gừng, nếp và đường bát bốc lên từ nồi hấp luôn gợi lại cảm giác ấm áp, thân thương của tuổi thơ. Bánh tổ cũng là một phần ký ức gắn liền với mái nhà với những ngày Tết quê hương giản dị. Mỗi lần thưởng thức lại là một lần bạn được sống lại những khoảnh khắc yên bình và đầy yêu thương của ngày cũ. Bánh tổ không chỉ là món truyền thống mà còn là thứ quà quê đầy ý nghĩa để gửi tặng bạn bè, người thân phương xa. Từng chiếc bánh được làm thủ công, bọc cẩn thận như gói cả tấm lòng của người xứ Quảng gửi đến lữ khách.

--------------------------------------------------------------------